افکار عمومی و رسانه ها (2)
این مبحث را با کلمه نو (تازه) آغاز می کنیم. نو به چیزی اطلاق می شود که در حال حاضر و یا این اواخر پیدا شده باشد. آغاز عصر ارتباطات و رسانه ها را نمی توان به طور دقیق مشخص کرد. ولی می توان گفت که ارتباط نوین از هر جهت امتداد زبان است. چنانکه می دانیم کلمات چاپی (آغاز پیدایش چاپ در قرن 15) در واقع امتداد زبان گفتاری بود که با توجه به شرایط تازه دیگر کارکرد خود را به طور مناسب نمی توانست انجام دهد (در قرن 19 و 20 اختراعاتی شد که به شیوه های مختلف ارتباط میان انسانها را بسیار تسهیل کرد که در امتداد زبان در چهار شیوه بیان آن _ ایمایی، گفتاری، نوشتاری و چاپی بود)
در ارتباط نوین دو نوع نوآوری صورت گرفته است اول: حرکت افراد در مکان در ارتباطات رودررو مثل جابجایی با راه آهن اتومبیل و هواپیما از نقطه ای به نقطه دیگر. دوم: اختراعاتی است که افراد را در مکان جابجا نمی کند و یا این حرکت بسیار کم است مانند رادیو تلفن نامه روزنامه سینما تلویزیون و تلگراف که حرکت نمادهای زبانی را با غلبه بر دو مانع اصلی ارتباط یعنی زمان و مکان تسهیل می کند که توجه ما به علت درس افکار عمومی معطوف به نوع دوم می شود. این اختراعات نیز خود به دو دسته تقسیم می شود دسته ارتباط یک طرفه مثل رادیو تلویزیون روزنامه و سینما و ارتباط دو طرفه مثل تلگراف و تلفن و نامه که در پودمان های گذشته درباره این موارد به طور مفصل توضیحاتی داده شده است.
نظام ارتباطی
برای آنکه بدانیم ارتباط جمعی چگونه کار می کند باید نخست نگاهی به فراگرد ارتباط (به طور اجمالی) بیندازیم/ ارتباط از یک واژه لاتینی به معنی مشترک می آید و ما ارتباط برقرار می کنیم تا با شخث دیگری اشتراک نظر پیدا کنیم از اینجاست که تلاش می کنیم اطلاعاتی با برداشتی را با دیگران در میان بگذاریم. همانطور که آموختیم ارتباط حداقل به سه عنصر نیاز دارد منبع (فرد یا سازمان ارتباطی باشد)، پیام (به صورت نوشتار، موج، نوسان و هر چه دارای معنی باشد)، مقصد (شنونده و خواننده باشد و عضو گروهی یا یکی از جمع مخاطبین و غیره باشد).
مقصد رمزگشایی علامت علامت گذاری منبع
آثار ارتباط
پس از مطالعه فراگرد ارتباط اینک می خواهیم بدانیم که ارتباط چه اثری بر افراد دارد. و یا به عبارت دیگر محتوای پیام چه تاثیری بر افراد دارد. هر بار که نامه ای می نویسیم یا سخن می گوییم و یا آگهی در روزنامه به چاپ می رسانیم از اثرات آن در ذهن خود تصویری داریم ولی چه بسا که پیش بینی ما درست نباشد و عکس آن اتفاق بیفتد. پس به طور کلی پیش بینی اثرات پیام آسان نیست.
با این همه ممکن است شرایطی را که در آن پیام اثر مورد نظر خود را بگذارد، شرح داد این شرایط بطور خلاصه عبارتند از:
- پیام باید به نحوی تنظیم و ارائه شود که توجه پیامگیر را به خود جلب کند
- پیام باید از نشانه هایی استفاده کند که با تجربه های مشترک پیام رسان و پیامگیر مرتبط باشد تا بتواند معنی را برساند.
- پیام باید نیازهای شخصی گیرنده را برانگیزد و راهی برای ارضای آن نشان دهد.
- پیام باید راهی برای ارضای نیاز توصیه کند که با وضعیت گروهی که پیامگیر در آن عضویت دارد تناسب داشته باشد.
ویژگی های ارتباطات نوین
ارتباط نوین 11 مشخصه دارد که برخی از این مشخصات مربوط به استفاده انسان از این اختراعات در حوزه ارتباط است.
- سرعت،
- انتشار،
- امکانات متعدد برای عرضه پیام،
- دسترسی همگان به مجاری مختلف پخش پیام در زمان واحد و موضوع واحد،
- استمرار و پایندگی پیام،
- ترکیب مطالب و پیام ها در دو بخش عام و خاص،
- نارسایی معنی در تمام مجاری ارتباط نوین،
- رشد شگفت انگیز شمار نویسندگان، مولفان، داستان نویسان و ...و معنای وسیعی که به افکار و اندیشه های آنها در رسانه های همگانی اختصاص یافته است،
- و 10. ترکیب و هماهنگی مجاری مختلف ارتباطی و بازرسی متمرکز آنها (آنچنان با یکدیگر درآمیخته اند که باید آنها را یکجا بررسی کرد)
- وابستگی به منابع محدود و تمرکز یافته خبری (امروزه رسانه های همگانی جهان برای کسب خبر در زمینه بین المللی به چند خبرگزاری مهم مانند آسوشیتدپرس، یونایتد پرس، تاس، فرانسه و ... وابسته هستند).
اثرات نظام ارتباطی نوین
در این مبحث باید اشاره کرد که با دسترسی فزاینده افراد به رخدادها، اندیشه ها و تجربه ها علاقه آنها هم به این مسایل افزایش می یابد. نیز اطلاعات لازمه پیدایش علاقه است و رسانه های همگانی هستند که اکثر اطلاعات و اخبار را به شرط آنکه خیلی جنبه محلی نداشته باشد فراهم می کنند.. به عبارتی خبرهایی که از رسانه های همگانی انتشار می یابد رشته به هم پیوسته ای از رخدادها را پدید می آورد. سرانجام این زنجیر حوادث و رخدادها به تبلور افکار عمومی درباره خبرهایی که هر گونه به نوعی آن را برداشت و تفسیر کرده است منجر می شود.
رسانه های همگانی نه تنها مسائل تازه ای را مطرح می کند بلکه با افشاگری ها و انتقادهای خود افکار عمومی را هم به هیجان می آورند و آن را بسیج می کنند (در روزنامه ها سرمقاله نویس و در رادیو و تلویزیون هم مفسرین خبری این وظیفه را به عهده دارند).
اثر دیگر آن افزایش تماسهای اجتماعی است. که با افزایش این تماسها افق افکار عمومی هم رفته رفته گسترده تر می شود. تجربه ها و اطلاعات متعددی که افراد درباره مسائل روز به دست می آورند به آنها فرصت می دهد که قضاوت های عینی تری نسبت به آن مسائل پیدا کنند. در نتیجه بحث و گفتگو درباره مسائل هم به سطح فکری و عینی بالاتری ارتقاء پیدا می کند. لذا در این بخش ضمن افزایش انواع عامه های گوناگون (نه تنها در سطح ملی بلکه در سطح بین المللی مانند افکار عمومی جهان) از قبیل شنوندگان رادیو تماشاگران تلویزیون، روزنامه خوانان و ... بر عده اعضای هر یک از این گروه ها هم می افزاید
پیامد دیگر ارتباط نوین حفظ وضع موجود است. به دین گونه که وضع موجود را حفظ و حمایت می کنند و در جهت همنوایی و سازگاری با جامعه فشار زیادی بر افراد می آورند
آخرین اثر رسانه های همگانی (ارتباط نوین) را باید به صورت پرسش مطرح کرد و آن اینکه آیا رسانه های همگانی می تواند بر افکار عمومی اثر بگذارد؟ با آنچه قبلا گفته شده پاسخ سوال مثبت است پس بجای اینکه بپرسیم که آیا وسایل ارتباط نوین بر افکار عمومی تاثیر دارد یا نه بهتر است بگوییم که هر یک از انواع وسایل ارتباطی نوین بر حسب زمان و مکان تاثیر متفاوتی بر افکار عمومی از خود بر جا می گذارد.
محدودیت های وسایل ارتباطی نوین
برخی ناشی از نا آگاهی پیام گیران و بعضی هم به خصلت یکطرفه این وسایل مربوط است که از تاثیر آنها در حوزه افکار عمومی به مقدار زیاد می کاهد. و اما عواملی که در عدم آگاهی توده های مردم و پیامگیران از مسایل اجتماعی و همگانی به عنوان مانعی برای تاثیر نظام ارتباطی نوین نقش دارند عبارتند از:
بیسوادی
یا با مسائل اجتماعی سرو کار ندارند و یا نمی توانند رابطه مشخصی بین آن مسائل و زندگی شخصی خود پیدا کنند از این جهت در شرایط عادی بسیاری از افراد در امور عمومی جامعه کمتر مشارکت می کنند
عامل دیگر که باعث ناآگاهی افراد از مسائل اجتماعی می شود کمبود وقت است. بسیاری از مردم به علت مشغله روزانه و گرفتاری های کاری نمی توانند از رسانه ها استفاده کنند روزنامه بخوانند و ...
مردم به دلایل فوق پس از انتخاب نمایندگان خود کار را به دست آنها می سپرند و دیگر مشارکتی در امور نمی کنند. شاید آنها را صاحب نظرتر از خود می دانند و ...
تحلیل رسانه های همگانی
کوشش های زیاید در جهت تجزیه و تحلیل جنبه های گوناگون نظام ارتباط جمعی شده است. از جنگ های اول و دوم جهانی که بیشتر روی تبلیغات سیاسی (یکی از جنبه های مهم ارتباط جمعی نوین است) انجام گرفته تا کنون. با گسترش رسانه های همگانی و نقشی که این وسایل در تغییر افکار عمومی پیدا کرد باعث توجه پژوهشگران به تجزیه و تحلیل این وسایل بیشتر شود. یکی دیگر از علل علاقمندی به موضوع تحلیل ایجاد رشته های دانشگاهی و دروس اختصاصی در زمینه های ارتباطات و تاسیس موسسات در زمینه ارتباطات نوین بود
به طور کلی حوزه مطالعه علوم ارتباطی بر چهار بخش استوار است:
- پیامسازان، انگیزش ها و مقاصد آنها (که مشخصات اجتماعی و اقتصادی آنها مورد بررسی قرار می گیرد).
- تجزیه و تحلیل محتوای رسانه ها (تحلیل محتوای تبلیغات و نیز تحلیل پیام ها از نظر معنی شناسی در این مقوله جای دارد)
- بررسی پیام گیران یعنی خوانندگان، شنوندگان و تماشاگران (هدف اینکه معلوم شود چه کسانی چه پیامهایی را دریافت می کنند)
- تحلیل آثار و نتایج ارتباطات (که بر مبنای پاسخ ها و عکس العمل های پیامگیران اندازه گیری می شود)